Antybiotyki – racjonalne stosowanie11 grudnia 2013

Zasady bezpiecznej antybiotykoterapii powinny być znane nie tylko lekarzom, ale i farmaceutom. To oni mają często wpływ na to, jak długo pacjent przyjmuje antybiotyk i czy robi to prawidłowo

W ostatnim czasie dużo mówi się o prawidłowym stosowaniu antybiotyków. Waga poruszanego problemu związana jest przede wszystkim z niebezpieczeństwem zjawiska, jakie zaobserwowano na przestrzeni ostatnich lat. Mowa mianowicie o bardzo szybkim narastaniu oporności bakterii na leki. Ograniczenie skuteczności dostępnych antybiotyków i deficyt badań nad nowymi, stanowi, według WHO, problem o randze światowej. W Europie problem został zauważony i w krajach Unii Europejskiej wprowadzono narodowe programy ochrony antybiotyków, a od 2008 r. 18 listopada obchodzony jest Europejski Dzień Wiedzy o Antybiotykach.

 

Co może zrobić farmaceuta?

Pamiętajmy, że kiedy pacjent wyjdzie z gabinetu, ciężar terapii spoczywa na nim. A pacjentom często brakuje wiedzy o tym, jak powinna wyglądać prawidłowo przeprowadzona antybiotykoterapia: często np. przerywają oni leczenie po ustąpieniu objawów.

Farmaceuci mogą bez wątpienia przyczynić się do prawidłowego stosowania antybiotyków, a tym samym do zwiększenia skuteczności terapii oraz zmniejszenia ryzyka antybiotykooporności. Dlatego tak ważne jest edukowanie pacjentów na temat zasad bezpiecznej antybiotykoterapii. Są to:

  • Przyjmowanie leku według „zegara” w konkretnych, ściśle określonych odstępach czasu.
    Dobrze jest zapytać pacjenta np. o jego rozkład dnia (pory posiłków czy udawania się na spoczynek) i pomóc pacjentowi tak dobrać godziny przyjmowania leków, aby było mu o nich najłatwiej pamiętać. W przypadku np. leków przyjmowanych raz na dobę można skojarzyć pacjentowi przyjęcie leku z czymś ważnym w planie dnia, np. dzwonkiem budzika.
  • Leki należy przyjmować tak długo, jak zostało to zalecone przez lekarza. Nie należy skracać ani wydłużać terapii bez konsultacji z lekarzem. Warto uczulić pacjenta że ustąpienie objawów, nie jest równoznaczne z całkowitym wyleczeniem.
  • Z uwagi na zmienne wchłanianie antybiotyku, w zależności od pory przyjmowanego posiłku należy ściśle trzymać się wskazań producenta, chyba że lekarz przepisujący lek zaleci inaczej. Dobrze powiedzieć pacjentowi, jakich pokarmów powinien w czasie terapii unikać oraz przedstawić zasady związane np. z popijaniem leków. Warto także namówić pacjenta, aby przeczytał uważnie informację o leku zawartą w ulotce.

Świadomość pacjenta

Uważam, że w przypadku antybiotykoterapii uzasadnione jest przywołanie terminu „compliance”. Nieprawidłowe stosowanie zaleceń lekarskich, a tym bardziej świadome bagatelizowanie ich przez pacjenta, prowadzić może do niepowodzenia w leczeniu chorego.

Dlatego warto pacjentowi przedstawić potencjalne problemy, jakie mogą pojawić się w terapii i ich przyczyny.

  1. Brak skuteczności terapii, co równoznaczne jest z możliwością wystąpienia powikłań leczonej choroby. Pacjent powinien wiedzieć jakie są objawy tego, że przepisany antybiotyk nie działa, i w jakiej sytuacji powinien skonsultować się z lekarzem.
  2. W przypadku zbyt wczesnego przerwania terapii istnieje ryzyko selekcji szczepów opornych, prowadzącej do wytworzenia się antybiotykooporności, która z kolei może skutkować niepowodzeniem kolejnego leczenia w przyszłości.
  3. Należy przekazać pacjentowi jakie możliwe objawy niepożądane wymagają natychmiastowej konsultacji lekarskiej.

Antybiotyki o przedłużonym uwalnianiu

W przypadku antybiotyków o przedłużonym działaniu lek jest uwalniany powoli, a czas połowicznego rozpadu (T1/2) jest dłuższy od czasu połowicznego rozpadu leku w konwencjonalnej postaci. Substancja aktywna gromadzi się głównie w zakażonych tkankach (jest jej tam więcej niż w surowicy krwi).

Antybiotyki makrolidowe gromadzą się w tkankach działając także przez określony czas po przyjęciu ostatniej dawki leku. Gdy stężenie antybiotyku w poszczególnych tkankach jest niewielkie, działa on bakteriostatycznie.

Antybiotyki z grupy makrolidowej wykazują także działnie na bakterie atypowe. Wspomniane antybiotyki stosuje się zwykle raz na dobę.

Kuracja tego typu lekami trwa zwykle krócej niż antybiotykami przyjmowanymi kilka razy na dobę, co ułatwia pacjentowi jej dokończenie i zapobiega wystąpieniu antybiotykooporności u konkretnego pacjenta. Ułatwione jest również przyjmowanie leku o właściwej porze.

 

Prześlij dalej