Jak skutecznie leczyć osteoporozę?4 grudnia 2013

Osteoporoza to choroba charakteryzująca się zmniejszeniem masy kostnej i zaburzeniami mikroarchitektury kości prowadzącymi do złamań. Osteoporoza to realne zagrożenie dla zdrowia i sprawności fizycznej

Niewiele osób zdaje sobie sprawę, iż u przeciętnej kobiety w okresie całego życia ryzyko złamania osteoporotycznego jest większe niż ryzyko zachorowania na raka piersi(1). Złamania związane z kruchością kości wiążą się z olbrzymimi kosztami ludzkimi i ekonomicznymi.

W ciągu roku od złamania bliższego odcinka kości udowej 1/3 chorych nieodwracalnie traci niezależność, a 20–24 proc. umiera(2). W Stanach Zjednoczonych rocznie około 150 tys. przypadków umieszczenia pensjonariuszy w domach opieki jest następstwem złamań związanych z osteoporozą(3).

Ryzyko złamań rośnie z wiekiem w związku z fizjologicznym zmniejszaniem się gęstości kości. Jest ono wyższe u kobiet po menopauzie, osób bardzo szczupłych (z niskim indeksem masy ciała), u palących oraz stosujących niektóre leki (np. glikokortykosteroidy) przez dłuższy czas. Występowanie osteoporozy i charakterystycznych złamań (samoistnych lub pod wpływem niewielkiej siły) u rodziców stanowi dodatkowy czynnik ryzyka(4).

 

Leczenie farmakologiczne osteoporozy

Odpowiednio wczesne rozpoznanie osteoporozy u kobiet po menopauzie umożliwia wdrożenie skutecznego leczenia, które będzie zapobiegać złamaniom i niekorzystnym konsekwencjom złamań.

Standardowym leczeniem farmakologicznym pierwszego wyboru w osteoporozie jest podawanie bisfosfonianów zawierających azot, takich jak: ibandronian lub alendronian. Leki te zapobiegają utracie masy kostnej, a w dłuższym okresie leczenia powodują jej wzrost. Uzyskanie większej odporności mechanicznej, powoduje, że kości nie ulegają tak łatwo złamaniom.

Niestety, mimo tego iż medycyna dysponuje skutecznymi metodami leczenia osteoporozy wciąż ogromna liczba pacjentek jest zagrożona złamaniami. Ponad 50 proc. pacjentów leczonych z powodu osteoporozy, przerywa terapię w ciągu pierwszego roku jej stosowania.

Problem ten narasta z czasem trwania obserwacji. Niewątpliwie głównym powodem, częstego przerywania leczenia są długie odstępy w przyjmowaniu kolejnych dawek bisfosfonianów. Ogromnie ważne jest zatem przypominanie pacjentowi wykupującemu leki, by nie przerywał terapii i stosował się do zaleceń lekarza.

 

Nowy program dla pacjentek z osteoporozą

Co można zaproponować pacjentkom? Dodatkową pomocą dla kobiet w rozwiązaniu problemu związanego z zapominaniem o przyjmowaniu leków może być nowy program „Pamiętaj o tabletce.
Zapomnij o osteoporozie”, który wspiera w regularnym zażywaniu Ibandronatu Polpharma. Dzięki uczestnictwu w programie „Pamiętaj o tabletce. Zapomnij o osteoporozie” pacjentki są wspierane przez konsultantów infolinii, którzy telefonicznie lub za pomocą SMS-ów przypominają o konieczności przyjęcia leku oraz udzielają wyczerpujących informacji na temat sposobu przyjmowania leku takich jak, np. czym popić tabletkę, jak długo nie można spożywać posiłków itp. Inicjatorzy programu mają nadzieję na znacznie większe zaangażowanie pacjentek w proces leczenia, a co za tym idzie mniejszą liczbę złamań.

 

Profilaktyka – co farmaceuta może poradzić pacjentowi?

Leczenie bisfosfonianami takimi jak ibandronian pozwala skutecznie zapobiegać złamaniom u osób z osteoporozą. Rola farmaceuty w profilaktyce jest ogromna, pamiętajmy, że nie musimy jednak czekać do momentu, w którym konieczne jest podjęcie leczenia.

Warto edukować pacjentki, że stosując odpowiednią profilaktykę możemy znacznie odsunąć w czasie moment, kiedy konieczne będzie podjęcie leczenia. Można zachęcać pacjentki do wykonywania badań densytometrycznych, aby nie dopuścić do stanu, w którym będzie wymagane poważne leczenie lub dojdzie do złamania związanego z osteoporozą. Farmaceuta może kierować pacjentki do poradni zajmujących się wykonywaniem takich badań znajdujących się w najbliższej okolicy apteki.

 

Żywienie i suplementacja w profilaktyce osteoporozy

Warto zwrócić uwagę na kwestię suplementacji wapnia oraz identyfikacji i uzupełnienia niedoboru witaminy D. Stanowią niezbędne uzupełnienie farmakoterapii bisfosfonianami(4), ale także istotny element profilaktyki. Odpowiednia podaż wapnia, witaminy D, białka, potasu i magnezu w codziennej diecie stanowią podstawę właściwej profilaktyki osteoporozy zarówno w okresie rozwojowym, jak w wieku dorosłym. Prawidłowe odżywianie przekłada się na stan tkanki kostnej, a także na stan układu mięśniowo-nerwowego.

Dzienne zapotrzebowanie dorosłego człowieka na wapń i witaminę D wynoszą odpowiednio 1000 mg i 200 jednostek międzynarodowych (j.m.). Dla przykładu około 1000 mg wapnia zawarte jest w 3 szklankach mleka lub 3 kefirach/ jogurtach, w 1 kg sera białego lub 100 g sera żółtego. Z kolei najbogatszym źródłem witaminy D są ryby (łosoś, tuńczyk, węgorz, sandacz). Witamina D syntezowana jest naturalnie w skórze pod wpływem promieni ultrafioletowych (UV), dlatego bardzo korzystna jest ekspozycja na światło słoneczne w okresach o dużym naświetleniu (wiosna, lato).

W przypadku starszych pacjentek, które rzadziej wychodzą z domu i nie mają wystarczającego kontaktu ze światłem słonecznym, warto, aby farmaceuta podkreślał, jak istotna jest suplementacja. Jeżeli nie jest możliwe pokrycie zapotrzebowania dietą, może polecić przyjmowanie dodatkowych doustnych preparatów wapnia i witaminy D (tych ostatnich, szczególnie w okresie jesienno-zimowym).

Ruch i ćwiczenia usprawniające to jedne z najważniejszych elementów profilaktyki osteoporozy, ponieważ siedzący tryb życia, unieruchomienie oraz brak obciążeń mechanicznych powoduje szybką demineralizację i osłabienie kości. Ograniczona ruchomość i niesprawność sprzyja również zwiększonemu ryzyku upadków. W celu zmniejszenia ryzyka upadków i urazów zalecane są także: korekta niedowidzenia, noszenie obuwia antypoślizgowego oraz ostrożne stosowanie leków o działaniu spowalniającym reakcje (np. leków nasennych).

 

Piśmiennictwo:

  1. Cummings SR, Melton LJ: Epidemiology and outcomes of osteoporotic fractures. Lancet 359, 1761–1767 (2002).
  2. Leibson CL, Tosteson AN, Gabriel SE, Ransom JE, Melton LJ: Mortality, disability, and nursing home use for persons with and without hip fracture: a population-based study. J. Am. Geriatr. Soc. 50, 1644–1650 (2002).
  3. Bone Health and Osteoporosis: a Report of the Surgeon General. U.S. Department of Health and Human Services. Office of the Surgeon General, Rockville, MD, USA (2004).
  4. Lorenc R et al. Zalecenia postępowania diagnostycznego i leczniczego w osteoporozie. Aktualizacja 2013. Medycyna Praktyczna – Reumatologia (2013).

 

autor: dr n. med. Paweł Polak, lekarz ortopeda
w Samodzielnym Publicznym Szpitalu Klinicznym
nr 4 w Lublinie

Prześlij dalej