Ziołowe mieszanki – naturalna recepta na przeziębienie13 grudnia 2013

Odpowiednio dobrane zioła pomagają zwalczyć nie tylko skutki, ale i źródła stanów zapalnych w przeziębieniach. Tradycyjnie stosowane zioła będące źródłem związków śluzowych skutecznie złagodzą np. uporczywy kaszel

Choroby z przeziębienia, tzw. „grypopodobne” stanowią łagodne, nieżytowe infekcje górnych dróg oddechowych (GDO) o podłożu wirusowym. M. in. są to stany zapalne błony śluzowej gardła, śluzówki nosa, zapalenie krtani, zapalenie zatok czy nawet zapalenie tchawicy i oskrzeli.

W fitoterapii chorób z przeziębienia wykorzystuje się surowce roślinne o różnych mechanizmach działania:

  • przeciwkaszlowym,
  • przeciwzapalnym,
  • przeciwgorączkowym,
  • napotnym,
  • immunostymulującym
  • oraz przeciwdrobnoustrojowym.

Wybór odpowiedniego surowca jest podyktowany przebiegiem choroby.

Korzyścią wynikającą ze stosowania leków roślinnych, w porównaniu do leków syntetycznych, jest możliwość łączenia w jednym produkcie leczniczym, w zależności od jego kompozycji lub składu chemicznego kilku efektów terapeutycznych. Ponieważ choroby „z przeziębienia” obejmują stan zapalny błony śluzowej GDO, w ich fitoterapii znajdują przede wszystkim zastosowanie surowce śluzowe. Będą one, w pierwszej fazie przeziębienia, łagodzić stan zapalny i wykazywać działanie przeciwkaszlowe (antibechicum) natomiast w drugiej, charakteryzowanej przez zalegającą w drogach oddechowych gęstą wydzielinę, stymulować odruch wykrztuśny. Do takich surowców należą m. in. korzeń prawoślazu, liść babki lancetowatej oraz kwiat lipy.

 

Babka lancetowata (Plantago lanceolata folium)

Zawiera takie związki jak: fenyloetanoidy (werbaskozyd), irydoidy (aukubina) oraz triterpeny (kwas ursolowy).

Związki te towarzyszą frakcji śluzu: mieszaniny glukomannanów, ramnogalakturonianów oraz arabinogalaktanów, o zawartości w surowcu około 2–6 proc. W mechanizmie aktywności przeciwzapalnej ekstraktów alkoholowych zwraca się uwagę na hamowanie aktywności 5-lipooksygenazy przez werbaskozyd, który blokuje biosyntezę kwasu 5-hydroksyeikozatetraenowego i leukotrienu B4 (czynników stanu zapalnego). Działanie hamujące 5-LOX ujawniono również dla kwasu ursolowego. W badaniach in vivo potwierdzono aktywność przeciwzapalną surowca oraz izolowanej aukubiny. Ze względu na obecność garbników wyciągi z surowca będą posiadały efekty przeciwdrobnoustrojowe i ściągające na błonę śluzową. Wyciągi z liścia babki lancetowatej działają spazmolitycznie na mięśniówkę gładką oskrzeli, co rozszerza zakres ich leczniczych zastosowań w infekcjach górnych dróg oddechowych.

 

Kwiat lipy (Tiliae flos)

Surowiec jest klasyfikowany, w zakresie farmakognostycznym jako surowiec flawonoidowy oraz śluzowy. Stosowany jest w formie wyciągów wodnych, jakkolwiek należy podkreślić, że wartość lecznicza surowca jako śluzowego jest ograniczana nie tyle zastosowaną metodą ekstrakcji, ale czasem jej trwania. Śluz obecny w surowcu trudno się ekstrahuje, i proces ten wymaga odpowiedniego czasu. Dodatkowo, jeżeli stosujemy kwiat lipy w formie tzw. fix herbatek, należy torebkę „wycisnąć”, co ułatwia pozyskiwanie śluzu ze spęczniałego surowca i powoduje zwiększenie lepkości wyciągu wodnego.

Kwiat lipy wywierał silniejszy efekt przeciwzapalny, nie tylko jako rezultat efektu powlekającego na błony śluzowe, ale przede wszystkim związanego z obecnością flawonoidów, w tym głównie flawonoli o najsilniejszej aktywności przeciwutleniającej spośród licznych grup związków flawonoidowych, obecnych w roślinach. Flawonole – pochodne kwercetyny i kemferolu hamują aktywność cyklooksygenaz (COX) i 5-lipooksygenazy (5-LOX), blokując w ten sposób powstawanie prozapalnych leukotrienów i prostaglandyn. Jednocześnie usuwają wolne rodniki, których nadprodukcja zachodzi w stanach zapalnych.

Wśród związków flawonolowych kwiatu lipy znane są tilirozyd (ester p-kumarowy 3-O-glukozydu kemferolu) i 3-O-glukozyd kemferolu oraz rutyna. Zaliczane są one do najsilniejszych antyoksydantów pochodzenia roślinnego. Związki te będą również ograniczały stan zapalny poprzez ochronny wpływ na naczynia krwionośne i hamowanie aktywności hialuronidazy, enzymu rozkładającego kwas hialuronowy, jako element budulcowy ścian naczyń krwionośnych.

Wyciągi z kwiatu lipy w chorobach z przeziębienia będą wykazywały efekt diuretyczny i stymulowały usuwanie z organizmu toksycznych produktów przemiany materii, powstających w stanach zapalnych, w tym również o podłożu drobnoustrojowym.

 

Korzeń prawoślazu (Altheae radix)

Jest źródłem polisacharydów tworzących frakcję śluzu (5–10 proc.) oraz pektyn (10 proc.) i skrobi. Śluz jest bogaty w kwas galakturonowy i tworzy go mieszanina kwaśnych galakturoramnanów, arabinogalaktanów i glukanów. Frakcja śluzu decyduje o zastosowaniu leczniczym surowca jako osłaniającego i przeciwzapalnego w stanach zapalnych błon śluzowych górnych dróg oddechowych, gardła i jamy ustnej.

Wyciągi wodne z surowca charakteryzują się odpowiednią lepkością, implikującą efekt powlekania powierzchni zmienionych zapalnie błon śluzowych, co skutkuje działaniem przeciwzapalnym. Jednocześnie uważa się, że wyciągi z korzenia mają właściwości immunostymulujące, co jest bardzo korzystne w leczeniu chorób z tzw. przeziębienia czy infekcji grypowych i przyczynia się do wzmocnienia mechanizmów obronnych organizmu. W badaniach in vivo po podaniu izolowanej z korzenia frakcji polisacharydów obserwowano hamowanie odruchu kaszlowego.
Z kolei w modelach in vitro odnotowano dla maceratów z surowca hamowanie uwalniania czynników stanu zapalnego.

 

 

autor: dr hab. prof. nadz. Mirosława Krauze-Baranowska,
Katedra i Zakład Farmakognozji z ORL,
Wydział Farmaceutyczny Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego

Prześlij dalej